Caafimadka Bulshada Somaliyeed

  Waxaan si kooban uga hadli doona xanun inta badan dadku u arkaan hargab okaliya laakiin ah hargab halis ah oo sababi kara dhimasho sido kalena si dag dag ah ufaafa waxana la yiraahdaa hargabka daran (influenza). Waa maxaay hargabka daran? Hargabka daran waa cudur fayras ah oo si degdeg ah u faafa kana dhaca neef mareenka (sanka, cunaha, sambabada) . Dad badan wuxuu ku keenaa xanuun fudud, balse wuxuu isu rogi karaa xanuun halis ah ama dhimasho , gaar ahaan dadka halista ku jira Influenza ma aha hargab caadi ah waa cudur ka culus kana khatar badan. Maxaa Keena?   Influenza waxaa keena fayras (Virus) loo yaqaan Influenza virus (noocyada A iyo B ayaa ugu badan). Fayrasku si joogto ah ayuu isu beddelaa taasoo ka dhigaysa cudur soo noqnoqda sannad kasta. Sida uu u Fafo (Transmission) Influenza wuxuu ku faafa, hibcaha hawada marka qof qufaco, hindhiso, ama hadlo, Xiriir dhow oo lala yeesho qof qaba, Gacmo iyo dushooyin wasakhaysan , kadibna indhaha, sanka, ama af...

  Waxaan manta ka hadli doona cudurka halista ah ee qoorgooye (Meningitis) cudurkaan ayaa ah cudur sababi kara dhimasho wuxuuna inta badan sameyaa kuna dhaca maskaxda xuubabka ku daboolan.   Waa maxay qoorgooye? Qoorgooye waa cudur faafa oo halis ah oo ku dhaca xuubabka daboola maskaxda iyo laf dhabarta , Waa cudur si degdeg ah u kora, una sababi kara dhimasho ama naafo joogto ah haddii aan si dhaqso ah loo daaweyn. Maxaa Keena? Qoorgooyaha waxaa keeni kara fayras (Virus) ama bakteeriyo (Bacteria) , balse kan ugu halista badan waa kan bakteeriyada. ➡️ Bakteeriyada ugu caansan : Neisseria meningitidis (Meningococcal meningitis) Streptococcus pneumoniae Haemophiles influenzae type b (Hib) ➡️ Fayrasyo sidoo kale way keeni karaan, balse badanaa way ka fudud yihiin.   Sida uu u Fafo (Transmission) Qoorgooye wuxuu ku faafaa, Hawada iyo dhibcaha afka/sanka qufac, hindhiso, Xiriir dhow (isku guri, isku dugsi, isku xero)   Calaamadaha Qoorgooyah...

  Caafimaadku wuxuu lafdhabar uyahay nolasha naftada wuxuna iftimaya mustaqbalka nolashada waana lama huraan ina barato cudurada halista ah ee naftada waxyeelen kara qormadaan waxay soo koobeysa cudurka halista ah ee Cagaarshow Nooca B (HBV) WAA MAXAAY CAGAARSHOW NOOCA B? Cagaarshowga Nooca B waa cudur faafa oo ku dhaca beerka (liver) , kaas oo noqon kara mid degdeg ah (acute) ama mid daba‑dheer (chronic) .  Nooca daba‑dheer wuxuu sababi karaa beer‑gabow (cirrhosis) , kansarka beerka, iyo dhimasho, Cudurku marar badan calaamado ma muujiyo ilaa uu si daran u gaaro. MAXAA KEENA CUDURKAN? Cudurkan waxaa keena fayras (Virus) loo yaqaan Hepatitis B virus (HBV). HBV waa fayras si fudud ugu gudba dhiigga iyo dareerayaasha jirka, wuxuuna ku noolaan karaa jirka muddo dheer. SIDA UU U FAAFO! HBV wuxuu ku faafaa, Dhiig ama dareere jir Hooyada qabta cudurkan Ilmaha ayay ugudbisa xilliga dhalmada Irbado ama qalab caafimaad oo la wadaago, Galmo lala wadaago qofka qaba cudurakaan Qalab nab...

 Sidee ayuu sameeya walbahaarku maskaxda waa su,all mar waliba ubahaan jawab maqaalkan waxaad ku dhameystiran jawabaha su,ashaas. Waa maxay caafimaadka maskaxdu? Caafimaadka maskaxdu waa xaaladda fikirka, dareenka, iyo hab-dhaqanka qofka.  Qof maskax ahaan caafimaad qaba wuxuu awood u leeyahay inuu la qabsado culaysyada nolosha, go’aan sax ahna gaadho, kana qayb qaato nolol bulsho iyo shaqo si wax-ku-ool ah, Marka caafimaadka maskaxdu daciifo, saameyntu kuma ekaato maskaxda oo keliya jirka oo dhan ayay gaadhaa. Walbahaarka (stress) cadow qarsoon oo maalinle ah Walbahaarku waa jawaabta jirka marka qofku wajaho culays, cabsi, ama cadaadis joogto ah. Qadar yar oo walbahaar ah mararka qaar wuu faa’iido leeyahay, balse marka uu noqdo mid joogto ah, wuxuu keenaa madax-xanuun, daal, iyo hurdo la’aan Wuxuu kordhiyaa dhiig-kar iyo xanuunnada wadnaha, wuxuu wiiqaa xusuusta iyo feejignaanta, wuxuu hoos u dhigaa difaaca jirka Walbahaar aan la xakameyn waa albaab u furan cudurro badan. Dha...

  Waxaa muhiim ah inaa ogatid mar waliba heerka nafaqo ee ka maqan jirkaga halkaan maqaalkan waa mid in badan ku anfici doona hadaa si dagan u akhrisato. Ugu horeyn aan qeexno waa maxaay nafaqo.? Nafaqo waa habka uu jirku uga faa’iideysto cuntooyinka si uu u helo tamar, korriin, iyo dayactir.  Jirku ma shaqeyn karo si sax ah haddii uusan helin cunto isku dheelitiran oo leh nafaqooyin kala duwan sida borotiin, karbohaydrayt, dufan caafimaad leh, fiitamiino, iyo macdan.  Nafaqo xumo ama cunto aan habboonayn waxay si toos ah u keentaa dhibaatooyin caafimaad oo muddo gaaban iyo mid dheerba leh. Muhiimadda nafaqada: Cunto nafaqo leh waxay xoojisaa difaaca jirka, waxay kordhisaa tamarta iyo awoodda shaqo, waxay ka hortagtaa cudurro badan sida sonkorow, dhiig-kar, iyo cayil Waxay horumarisaa maskaxda, xusuusta, iyo feejignaanta, waxay ka caawisaa carruurta korriin sax ah iyo waayeelka adkaysi. Qof si joogto ah u cuna cunto nafaqo leh wuxuu leeyahay fursad badan oo nolol caafimaa...

  DAACUUN (CHOLERA) Daacuunku waa cudur shuban biyood aad u daran oo ku dhaca mindhicirka, kana dhasha cabbid ama cunid wasakhaysan.  Haddii aan si degdeg ah loo daaweyn, wuxuu sababi karaa fuuqbax degdeg ah iyo dhimasho saacado gudahood, gaar ahaan carruurta. Maxaa keena (Cause) Daacuunku waxaa keena bakteeriyo  lagu magacaabo Vibrio cholerae . Bakteeriyadani waxay sii daysaa sun (toxin) keenta in jirku si xad-dhaaf ah u lumiyo biyo iyo cusbo. Sida uu u Fafo (Transmission) Daacuunku wuxuu ku faafo isticmaalka,  Biyo wasakhaysan (ceelal, webiyo, ama haamaha biyaha),  Cunto wasakhaysan , gaar ahaan mid aan si fiican loo karin,  Gacmo aan la dhaqin ka dib musqul isticmaalka. ❗ Ma aha cudur hawada ku faafa; waa cudur biyo iyo cunto ku faafa . Hababka Ugu Wanaagsan ee Looga Hortago (Best Prevention) Isticmaal biyo nadiif ah ama karkari biyaha Dhaq gacmaha saabuun ka hor cuntada iyo ka dib musqusha Cunto si fiican u kari, una dabool Nada...

🩺  QAAXADA (Tuberculosis – TB) Waa Maxay Cudurka Qaaxadu? Qaaxadu waa  cudur faafa oo daba-dheer  ah oo inta badan ku dhaca  sambabada , balse sidoo kale saameyn kara  maskaxda, lafaha, kelyaha, iyo xubno kale . Waa cudur weli khatar weyn ku ah caafimaadka bulshada, gaar ahaan dalalka soo koraya. Maxaa Keena Cudurkaan? Qaaxada waxaa keena  bakteeriyo (Bacteria)  loo yaqaan  Mycobacterium tuberculosis Bakteeriyadan Waxay ku noolaan kartaa jirka muddo dheer, Mararka qaar calaamado ma muujiso ilaa ay ka noqoneyso mid firfircoon (Active TB) Sida uu u Fafo (Transmission) Qaaxadu waxay ku faaftaa  hawada (Airborne transmission)  Marka qof qaaxo qaba  qufaco, hindhiso ama hadlo  Jeermiska ayaa hawada ku fida Qof kale ayaana neefsan kara Cudurkaan maaha cudur ku faafa gacan qaadasho ama taabasho iyo cunto wadaag   Calaamadaha Qaaxada (Symptoms) Calaamadaha ugu badan waa   Qufac soconaya  in ka badan 2 toddobaad,  Q...